Biuro zakładu stolarskiego z serii poradników przemysłowych (transformator, UPS): pomieszczenie 6,0 × 4,8 m, wysokość 2,8 m, 4 stanowiska z komputerami. Stare oprawy świetlówkowe wymieniono na 6 paneli LED 600 × 600. Pracownicy mówią, że „przy oknie jest ciemniej”. Pomiar ma odpowiedzieć, czy oświetlenie spełnia PN-EN 12464-1 — i czy będzie je spełniać za kilka lat.
Krok 1 — wymagania dla pracy biurowej
Dla pisania, czytania i pracy przy komputerze norma wymaga w obszarze zadania: Ēm ≥ 500 lx, równomierność U0 = Emin/Ēm ≥ 0,60, oddawanie barw Ra ≥ 80, olśnienie UGR ≤ 19. W bezpośrednim otoczeniu zadania (pas ok. 0,5 m wokół) — 300 lx przy U0 ≥ 0,40. Ra i UGR sprawdza się z dokumentacji opraw i projektu, luksomierzem mierzy się natężenie i równomierność.
Krok 2 — warunki pomiaru
- Bez światła dziennego — po zmroku albo przy pełnym zaciemnieniu. Metoda „różnicowa” (pomiar przy włączonym i wyłączonym oświetleniu w dzień) daje duże błędy przy zmiennym zachmurzeniu.
- Oprawy LED włączone min. 15–30 minut przed pomiarem; napięcie zasilania zanotowane w protokole (tu 228 V).
- Luksomierz klasy co najmniej B, z ważnym świadectwem wzorcowania i korekcją kosinusową; głowica poziomo na wysokości płaszczyzny roboczej 0,75 m (blat biurka).
- Mierzący nie może zacieniać głowicy — stoi z boku, najlepiej odczytuje wynik z odłączanej głowicy lub zapisuje go z wyświetlacza na wysięgniku.
Krok 3 — siatka punktów pomiarowych
PN-EN 12464-1 podaje maksymalny rozstaw punktów zależny od wymiaru obszaru d: p = 0,2 · 5log₁₀ d. Dla całego pomieszczenia (d = 6,0 m) p ≈ 0,70 m, dla 4,8 m p ≈ 0,60 m — czyli ok. 9 punktów na każdy wymiar. Dla obszaru zadania jednego stanowiska 1,6 × 0,8 m: p ≈ 0,28 m i 0,17 m → siatka 6 × 5 punktów. Punkty rozmieszcza się w środkach pól siatki, a nie na krawędziach. Generator powyżej wyznacza siatkę automatycznie.
Krok 4 — wyniki i ocena
| Stanowisko | Ēm | Emin | U0 | Ocena |
|---|
| 1 (środek pokoju) | 668 lx | 501 lx | 0,75 | ✓ |
| 2 | 652 lx | 489 lx | 0,75 | ✓ |
| 3 | 690 lx | 524 lx | 0,76 | ✓ |
| 4 (przy oknie, między rzędami opraw) | 468 lx | 301 lx | 0,64 | ✗ Ēm |
Krok 5 — dlaczego 500 lx przy odbiorze to za mało
Wartość 500 lx w normie to natężenie eksploatacyjne — minimum, poniżej którego oświetlenie nie może spaść przed konserwacją. Nowa instalacja musi mieć zapas na spadek strumienia LED i zabrudzenie opraw, wyrażony współczynnikiem utrzymania MF (projektowo np. 0,8). Przy odbiorze nowej instalacji oczekujemy więc ok. Ēm / MF = 500 / 0,8 = 625 lx. Stanowiska 1–3 spełniają to z zapasem. Stanowisko 4 już dziś ma 468 lx, a pod koniec okresu eksploatacji będzie miało ok. 468 · 0,8 = 374 lx — wyraźnie za mało.
Zalecenie w protokole: przesunięcie biurka pod rząd opraw albo dodatkowa oprawa nad stanowiskiem 4 i pomiar sprawdzający. Przy okazji widać, że problem „przy oknie jest ciemniej” nie ma nic wspólnego z oknem — wynika z rozmieszczenia opraw względem biurek.
🔧 Z praktyki pomiarowej
Przy pomiarach oświetlenia najczęstszy problem po modernizacji na LED to oprawy rozmieszczone „w siatce sufitu podwieszanego”, a nie nad stanowiskami — średnia w pomieszczeniu wychodzi świetnie, a pojedyncze biurko stoi w cieniu. Dlatego zawsze mierzę obszar zadania każdego stanowiska osobno, a nie tylko siatkę dla całego pokoju. Drugi błąd to pomiar w dzień „bo pochmurno” — kilka procent światła dziennego potrafi przesunąć wynik przez granicę 500 lx w którąś stronę, a takiego protokołu nie da się obronić.
Wyniki z tego przykładu wpiszesz w generatorze protokołu powyżej — U0, ocenę wg wymagań i rozkład natężenia na rzucie policzy automatycznie. Liczbę opraw dla nowego pomieszczenia dobierzesz w kalkulatorze oświetlenia.